اخبار و رویدادها
مقالات...
رعایت احترام حضرت زهرا (س) در سوره هل اتیرعایت احترام حضرت زهرا (س) در سوره هل اتی
گزارشی از سوره هل أتیگزارشی از سوره هل أتی
بیانیه مجمع جهانی اهل‌بیت‌(ع) در محکومیت دور جدید نسل‌کشی مسلمانان در میانماربیانیه مجمع جهانی اهل‌بیت‌(ع) در محکومیت دور جدید نسل‌کشی مسلمانان در میانمار
حضرت امام حسین(ع) ذبیح اعــــظمحضرت امام حسین(ع) ذبیح اعــــظم
میلااد امام هادی  علیه السلاممیلااد امام هادی علیه السلام
رشوه پدیده شوم اجتماعیرشوه پدیده شوم اجتماعی
رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار سه‌ساعته با طلاب حوزه‌ علمیه استان تهران:رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار سه‌ساعته با طلاب حوزه‌ علمیه استان تهران:
بایگانی
سازمان تبلیغات اسلامی یزد
آدرس : یزد، بلوار شهید پاکنژاد، روبروی پمپ بنزین، اداره کل تبلیغات اسلامی استان یزد
تلفن : 37253370-035
فاکس : 37252680-035
ایمیل : info@tebyanyazd.ir



فضيلت و اهميت حج به فتوای مقام معظم رهبری
گروه مرتبط: سرزمین وحی


فضيلت و اهميت حج

مقدمه

حج در اصطلاح شرع مقدس، مجموعه‌ای از مناسك خاص است كه يكي از اركان زيربنايي اسلام به شمار مي‌آيد، چنان كه در روايتي از حضرت امام باقر(عليه السلام) آمده است: «بُني الاسلام علی خمس؛ علي الصلاة والزكاة والصوم والحج والولاية»(۱)؛ اسلام بر پنج پايه بنا شده است: نماز، زكات، روزه، حج و ولايت.
حج خواه حج واجب باشد يا مستحبّ، فضيلت و پاداش فراوان دارد و از پيامبر اعظم و اهل بيت مطهّر آن حضرت ـ صلوات الله عليهم اجمعين ـ روايات بسياري در فضيلت حج وارد شده است. امام صادق(عليه السلام) مي‌فرمايند: «الحاجّ والمعتمر وَفدُ الله، إن سألوهُ أعطاهم و إن دَعوهُ اجابهم و إن شفعوا شفّعهم و إن سكتوا ابتدأهم ويُعوّضون بالدّرهم ألف ألف درهم».(۲)
 
«حج‌گزاران و عمره‌گزاران، ره‌پويان راه خدايند؛ اگر از او طلب كنند، عطا فرمايد و چون او را بخوانند، پاسخ دهد و چون شفاعت كنند، بپذيرد و آن گاه كه خاموشي گزينند، با آنان شروع نمايد و آنان در مقابل هر درهم ‍[كه در حج هزينه كنند] هزار هزار درهم باز پس گيرند».
 

۱. وسائل الشيعة، ج۱، ص۷، باب ۱، م ۱ ـ و الکافي، ج۲، ص ۱۸، م۱.
۲. الکافي، ج۴، ص ۲۵۵، م۱۴.

 
 
حكم ترك‌ حج


مسأله ۱ ـ  حج از ضروريات دين به شمار مي‌آيد، و وجوب آن با دلايل فراوان در كتاب و سنت به اثبات رسيده است، و كسي كه با دارا بودن شرايط و علم به وجوب حج، آن را ترك كند، گناه كبيره مرتكب شده است.
خداوند متعال در قرآن كريم مي‌فرمايد:  (وَلِلّهِ عَلَي النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ الله غَنِي عَنِ الْعَالَمِينَ۱)() ؛ «حج گزاردن بيت الله، براي خداوند، بر آنان كه استطاعت دارند، واجب است، و هر كه كفر ورزد (و حج نگزارد)، البته خداوند از جهانيان بي نياز است».
و از حضرت امام صادق (عليه السلام) چنين روايت شده است: «من ماتَ و لم يَحُجَّ حَجّة‌الاسلام و لم يَمنعهُ من ذلك حاجةٌ تجحفُ به أو مرض لا يطيق فيه الحج أو سلطان يمنعه، فليمت يهودياً أو نصرانيا»(۲).
«هر كه بميرد و حج نگزارده باشد، در حالي كه نيازي كه اجحاف به حالش باشد، يا بيماري سخت يا پادشاه (ستمگر) او را از حج باز نداشته باشد، پس بايد يهودي يا نصراني بميرد.»


۱. آل عمران: ۹۷.
۲. تهذيب الاحکام، ج۵، ص17

*

 
انواع حج و عمره

مسأله ۲ـ  حجّي كه انسان انجام مي‌دهد، يا آن را براي خود به‌جا مي‌آورد و يا به نيابت از ديگران؛ كه اين نوع حج را «حج نيابي» مي‌نامند. حجّي كه انسان براي خود به‌جا مي‌آورد، دو نوع است: واجب و مستحب.

مسأله ۳ـ  حج واجب، يا بر اساس اصل شريعت واجب مي‌شود كه آن را حَجّة‌الاسلام مي‌نامند؛ و يا بالعرض به جهتي مانند نذر يا بطلان حج، واجب مي‌شود.

مسأله ۴ـ  هر يك از انوع حج، يعني حَجّة‌الاسلام و حج نيابي، داراي احكام و شرايطي است كه در بخش اول و در دو فصل بيان خواهد شد.

مسأله ۵ـ  همچنين حج به سه نوع تمتّع، اِفراد و قران تقسيم مي‌شود. نوع اول حج (تمتّع) بر افرادي واجب است كه وطن آنها بيش از ۴۸ ميل (تقريباً ۹۰ كيلومتر) از مكه فاصله داشته باشد. نوع دوم و سوم حج (اِفراد و قِران) نيز بر كساني واجب مي‌شود كه ساكن مكه هستند و يا محل اقامت آنان كمتر از مسافت مذكور از مكه فاصله دارد.
حج تمتع در برخي مناسك و اعمال، با دو نوع ديگر حج تفاوت‌هايي دارد.

مسأله ۶ـ  تفاوت حج تمتّع با حج اِفراد و قِران در اين است که حج تمتع، عبادتي است متشکل از عمره و حج؛ و عمره ـ که بخش اوّل آن است ـ مقدّم بر حج است و ميان آن دو، فاصله‌ي زماني وجود دارد، و در آن فاصله انسان از احرام خارج مي‌شود و تا زمان مُحرم شدن براي حج، بهره‌گيري (تمتع) از آنچه بر مُحرم حرام است، براي او حلال مي‌گردد، و از اين رو عنوان «حج تمتّع» براي آن مناسب است. و حج، بخش دوم آن به‌شمار مي‌آيد، و بايد هر دو آنها در يک سال انجام شود، بر خلاف حج اِفراد و قِران که تنها حج را شامل مي‌شوند، و عمره، عبادتي مستقل از آن‌ها به‌شمار مي‌آيد و «عمره‌ي مفرده» ناميده مي‌شود، از اين رو ممکن است عمره‌ي مفرده در يک سال؛ و حج اِفراد يا قِران در سال ديگر انجام شود.

مسأله ۷ـ  عمره‌ي تمتع و عمره‌ي مفرده، احکام مشترکي دارند که در بخش دوم خواهد آمد و تفاوت‌هايی دارند که در مسأله ۱۶ بيان خواهد شد.

مسأله ۸ـ  عمره نيز مانند حج، گاهي واجب و گاهي مستحب است.

مسأله ۹ـ  عمره در آيين اسلام بر كسي كه شرايط استطاعت را ـ آن‌گونه كه در مورد حج بيان مي‌شود(۱) ـ داشته باشد، يك بار در تمام عمر واجب مي‌شود و وجوب آن مانند وجوب حج، فوري است. و در وجوب آن استطاعت براي انجام حج معتبر نيست، بلكه اگر فرد براي عمره مستطيع باشد، عمره بر او واجب مي‌شود هرچند براي حج مستطيع نباشد، همچنان‌كه عكس آن نيز چنين است، يعني اگر شخص براي حج استطاعت داشته باشد، ولي براي عمره مستطيع نباشد، بايد حج را به‌جا آورد. اين حكم درباره كساني است كه در مكه يا در كمتر از چهل و هشت ميلي مكه هستند. ولي براي كساني كه از مكه دور هستند و وظيفه آنان حج تمتع است، هيچ‌گاه استطاعت عمره از استطاعت حج و استطاعت حج از استطاعت عمره جدا نيست، زيرا حج تمتع مركب از هر دو عمل است و هر دو بايد در يك سال به‌جا آورده شوند.

مسأله ۱۰ـ  بر شخص مکلف جايز نيست بدون احرام وارد مكّه‌ي مكرّمه شود، و اگر در غير موسم حج مي‌خواهد وارد مكه شود، واجب است با احرام عمره مفرده وارد شود. دو گروه از اين حكم مستثني هستند:
۱
ـ كساني كه مقتضاي شغل آنان اين است كه زياد به مكه رفت و آمد كنند.
۲
ـ كساني كه پس از اعمال حج يا عمره از مكه خارج شده‌اند و مي‌خواهند در همان ماه انجام حج يا عمره، دوباره وارد مكه شوند.

مسأله ۱۱ـ  تكرار عمره مانند تكرار حج مستحب است، و بين دو عمره وجود فاصله‌ي معيّن شرط نيست. ولي بنابراحتياط در هر ماه فقط يك عمره براي خود مي‌تواند به‌جا آورد. و اگر دو عمره براي افراد ديگر انجام دهد يا يك عمره براي خود و يك عمره هم براي ديگري به‌جا آورد، احتياط مذكور لازم نيست. بنابراين اگر عمره دوم را به نيابت از ديگري انجام دهد، جايز است نايب در برابر آن اجرت بگيرد و از عمره‌ي مفرده‌ي منوبٌ‌عنه هرچند واجب باشد، كفايت مي‌كند.

 

 

 

 

 

 
 
ساختار کلي حج تمتّع و عمره‌ي آن
 
 مسأله ۱۲ـ  حج تمتع مركّب از دو عمل است: يكي عمره تمتّع و ديگري حج تمتّع. عمره تمتّع مقدّم بر حج است و هر يك از آن دو داراي اعمال مخصوصي است كه به آن‌ها اشاره مي‌شود:
 
مسأله ۱۳ـ  اعمال عمره تمتّع عبارتند از:
۱ـ احرام در يكي از ميقات‌ها
۲ـ طواف كعبه
۳ـ نماز طواف
۴ـ سعي بين صفا و مروه
۵ـ تقصير (كوتاه كردن مقداري از مو يا ناخن)
 
مسأله ۱۴ـ  اعمال حج تمتّع عبارتند از:
۱ـ احرام بستن در مكّه‌ي مكرّمه
۲ـ وقوف در عرفات از ظهر روز نهم ذي‌الحجّه تا غروب شرعی
۳ـ وقوف در مشعرالحرام در شب دهم ذي‌الحجّه تا طلوع خورشيد
۴ـ زدن ريگ به جَمَره‌ي عقبه (رَمْي) در روز عيد قربان (روز دهم ذي‌الحجّه)
۵ـ قرباني
۶ـ تراشيدن سر يا تقصير
۷- طواف حج
۸- نماز طواف
۹- سعي بين صفا و مروه
۱۰- طواف نساء
۱۱- نماز طواف نساء
۱۲- بيتوته در مِني در شب يازدهم
۱۳- زدن ريگ (رمي) به جمرات سه‌گانه در روز يازدهم
۱۴- بيتوته در مِني در شب دوازدهم
۱۵- زدن ريگ (رمي) به جمرات سه‌گانه در روز دوازدهم.
;  
 
حج اِفراد و عمره مفرده
 
مسأله ۱۵ـ  كيفيّت حج اِفراد مانند حج تمتّع است، با اين تفاوت كه قرباني در حج تمتّع واجب؛ اما در حج اِفراد مستحب است.
 
مسأله ۱۶ـ  عمره‌ي مفرده نيز مانند عمره‌ي تمتع است، جز در مواردي که عبارتند از:
۱- در عمره تمتع فرد حتماً بايد تقصير كند ولي در عمره مفرده مخيّر است بين سر تراشيدن و تقصير. البته اين حكم مربوط به مردان است، ولي زنان هم در عمره مفرده و هم در عمره تمتع واجب است فقط تقصير كنند.
۲- در عمره تمتع طواف نساء و نماز طواف نساء واجب نيست، هرچند احتياط آن است كه آن دو را قبل از تقصير به قصد رجا به‌جا آورد. ولي در عمره‌ي مفرده طواف نساء و نماز آن واجب است.
۳- عمره تمتع بايد در يكي از ماه‌هاي حج يعني شوّال يا ذي‌قعده يا ذي‌حجّه به‌جا آورده شود، در حالي كه انجام عمره مفرده در همه‌ي ايام سال صحيح است.
۴- ميقات عمره تمتع يكي از مواقيت پنج‌گانه است كه شرح آن خواهد آمد. در حالي كه ميقات عمره مفرده براي كسي كه داخل شهر مكّه‌ي مكرّمه است اَدنَي الحِلّ (نزديك‌ترين نقطه‌‌ي خارج از حرم) است، هرچند احرام بستن از يكي از مواقيت پنج‌گانه نيز جايز است، و اما كسي كه خارج مكّه است، و مي‌خواهد عمره‌ي مفرده به‌جا آورد، بايد براي آن از يكي از مواقيت پنج‌گانه مُحرم شود.
 
حج قِران
 
مسأله ۱۷ـ  كيفيت حج قِران مانند حج اِفراد است با اين تفاوت كه در حج قِران بايد در حال احرام قرباني همراه محرِم باشد، بنابراين در اين صورت قرباني بر او واجب است.
همچنين در حج قِران، احرام هم با لبيك گفتن محقّق مي‌شود و هم با اِشعار يا تقليد.(۱) ولي در حج اِفراد فقط با لبيك گفتن محقق مي‌شود

 

;  
 
احكام كلي حج تمتع

مسأله ۱۸ـ  شرايط صحّت حج تمتع عبارتند از:
شرط اول: نيت، يعني از زماني كه مي‌خواهد به احرام عمره‌ي تمتع محرم شود، قصد انجام حج تمتع را داشته باشد. در غير اين صورت حج او صحيح نيست.
شرط دوم: مجموع عمره و حج، در ماه‌هاي حج واقع شود.
شرط سوم: حج و عمره، هر دو در يك سال واقع شوند.
شرط چهارم: مجموع عمره و حج براي يك شخص و توسط يك شخص باشد. بنابراين اگر فردي دو نفر را اجير كند كه يكي از آن دو از طرف ميّت حج تمتع به‌جا آورد و ديگري عمره‌ي تمتع، مُجزي نيست.

مسأله ۱۹ـ  كسي كه وظيفه‌اش حج تمتع است نمي‌تواند به اختيار خود و عمداً به حج اِفراد يا قران عدول كند.

مسأله ۲۰ـ  كسي كه وظيفه‌اش حجّ تمتع است و مي‌داند كه به علت تنگي وقت نمي‌تواند عمره را تمام كند و حج را درك نمايد، واجب است از حج تمتع به حج اِفراد عدول كند و سپس بعد از تمام كردن اعمال حج، عمره‌ي مفرده به‌جا آورد.

مسأله ۲۱ـ  زني كه بنا دارد حج تمتّع انجام دهد، چنانچه هنگام رسيدن به ميقات، مبتلا به عادت ماهانه باشد، اگر احتمال بدهد تا پيش از ضيق وقت براي احرام حج تمتع، پاك مي‌شود و مي‌تواند پس از غسل كردن اعمال عمرة‌ي تمتع را انجام دهد، سپس با احرام حج، وقوف در عرفات را از اول ظهر روز عرفه درك كند، واجب است در ميقات به عمره‌ي تمتع مُحرم شود، سپس اگر پاك شد و وقت كافي براي انجام اعمال عمره و درك وقوف اختياري در عرفات را داشت، بايد همين كار را بكند، و اگر اتفاقاً پاك نشد يا وقت كافي براي انجام اعمال عمره تا وقت درك وقوف در عرفات را نداشت، بايد با همان احرام عمره‌ي تمتع عدول كند به حج اِفراد، و پس از آن عمره‌ي مفرده انجام دهد، و اين عمل او مُجزي از حج تمتع است.
و اگر اطمينان دارد تا وقت احرام براي حج و درك وقوف عرفات پاك نمي‌شود يا اگر پاك شود، وقت كافي براي انجام اعمال عمره تا درك وقوف عرفات را نخواهد داشت، در اين صورت بايد در همان ميقات به قصد ما فی‌الذّمه و يا حج اِفراد محرم شود، و پس از انجام اعمال حج، عمره‌ي مفرده به‌جا آورد، و عمل وي مجزي از حج تمتع خواهد بود.
ولي اگر هنگام احرام در ميقات پاك بود، سپس در بين راه يا در مكّه‌ي مكرّمه پيش از انجام طواف عمره و نماز آن يا در اثناي طواف پيش از اتمام شوط چهارم، عادت ماهانه برايش عارض شد، و تا وقت انجام اعمال عمره و درك وقوف اختياري عرفه پاك نمي‌شود، در اين صورت، مخيّر است بين اينكه عدول نمايد با همان احرام عمره‌ي تمتع به حج اِفراد، و پس از انجام حج اِفراد، عمره‌ي مفرده انجام دهد كه اين عمل او مجزي از حج تمتع است، و بين اينكه طواف عمره و نماز آن را رها كند و با انجام سعي و تقصير از احرام عمره خارج شود، سپس با احرام حج و درك وقوفين و انجام اعمال مِني، در مراجعت به مكه، طواف عمره و نماز آن را ـ پيش از انجام طواف حج و نماز آن و سعي، يا بعد از انجام آنها ـ قضا كند، و اين عمل او نيز مجزي از حج تمتع است و چيز ديگري بر او نيست.
و چنانچه در اثناي طواف، پس از اتمام شوط چهارم، عادت شد، با رهاكردن بقيه طواف و نماز آن، سعي و تقصير را انجام مي‌دهد و از احرام عمره خارج مي‌شود، سپس بعد از درك وقوفين و انجام اعمال مِني، در مراجعت به مكه، پس از انجام طواف و نماز آن و سعي يا پيش از انجام آن، طواف عمره(۱) و نماز آن را تدارك مي‌كند، كه اين عمل او مجزي از حج تمتّع است و چيز ديگري بر او نيست.
 
مسأله ۲۲ـ  تفصيل اعمال و احكام حج، در بخش سوم و در چندين فصل بيان خواهد شد
. براي روشن شدن نحوه تدارک به مسأله ۲۸۶ مراجعه شود

 

 

 

 



 
صفحه اول   |   ارتباط با ما   |   نقشه سايت   |   ورود به سایت   |   download   |   انجمن   |   سایت کودکان تبیان   |   پست الکترونیک
تمامی حقوق این وب سایت متعلق به اداره کل تبلیغات اسلامی استان یزد میباشد.
پشتیبانی : واحد فناوری اطلاعات اداره کل تبلیغات اسلامی یزد