اخبار و رویدادها
مقالات...
آیا با وجود کرونا باید روزه بگیریم؟آیا با وجود کرونا باید روزه بگیریم؟
راه رسیدن به عفت و حفظ پاک دامنی راه رسیدن به عفت و حفظ پاک دامنی
شهید صیاد شیرازی، سرباز همیشگیشهید صیاد شیرازی، سرباز همیشگی
رهبر معظم انقلاب اسلامی در سخنان تلویزیونی به‌مناسبت خجسته عید نیمه‌شعبان:رهبر معظم انقلاب اسلامی در سخنان تلویزیونی به‌مناسبت خجسته عید نیمه‌شعبان:
منشاء تمام مفاسد دنیا دوستی است منشاء تمام مفاسد دنیا دوستی است
رهبر معظم انقلاب اسلامی سال ۱۳۹۹ را سال «جهش تولید» نامگذاری کردند؛رهبر معظم انقلاب اسلامی سال ۱۳۹۹ را سال «جهش تولید» نامگذاری کردند؛
پس از کاشتن دو نهال میوه به مناسبت روز درختکاری انجام شد؛پس از کاشتن دو نهال میوه به مناسبت روز درختکاری انجام شد؛
بایگانی
سازمان تبلیغات اسلامی یزد
آدرس : یزد، بلوار شهید پاکنژاد، روبروی پمپ بنزین، اداره کل تبلیغات اسلامی استان یزد
تلفن : 37253370-035
فاکس : 37252680-035
ایمیل : info@tebyanyazd.ir



آثار حضور زنان در مساجد
گروه مرتبط: احکام بانوان


«قسمت دوّم»

آثار حضور زنان در مساجد

حضور زنان در مسجد آثار فراوانی را به دنبال دارد. چون مساجد خانه های خدا در روی زمین(1)، مرکز وحی و انوار الهی(2)، بازاری از بازارهای آخرت(3)، و منبع فیوضات معنوی، اجتماعی، سیاسی، اخلاقی، تربیتی و عبادی است که بانوان نیز با شرایطی که در بخش قبلی گفته شد می توانند از همه این نتایج و آثار برخوردار شوند. احادیث می گویند مسجدها خانه خدا در روی زمین اند. جایی که حضور خداوند بیشتر احساس می شود و قداست آن با هیچ یک از جاهای زمین قابل مقایسه نیست.

الف) آثار عبادی حضور زنان در

مساجد

خداوند در قرآن کریم یکی از اهداف اساسی برپایی مساجد را عبادت و پرستش خداوند دانسته و فرموده است:

«أنَّ الْمَساجِدَ لِلّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللّهِ أحَدا».(4)

«مساجد از آن خدا است پس هیچ کس را با خدا نخوانید.»

مرحوم طبرسی برای کلمه «مساجد» چند معنا ذکر نموده است. یکی از آن معانی این است که بگوییم مراد از «مساجد» در آیه شریفه تمام مکانهایی است که در آن جا برای خداوند عبادت و پرستش می شود.(5)

در سوره اعراف آمده است:

«وَ أقیمُوا وُجوهَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ وَ ادْعُوه مُخلِصینَ لَهُ الدّین کَما بَدَأَکُمْ تَعُودُونَ».(6)

«توجه خود را هنگام عبادت در هر مسجدی به سوی او کنید و دین خود را برای او خالص کنید همچنان که در آغاز شما را آفرید بار دیگر در رستاخیز باز می گردید».

بنابراین، در قرآن کریم هر جا که از مسجد نامی برده شده جنبه عبادی آن مدّ نظر قرار گرفته است. در روایات نیز به جنبه های عبادی آن توجه بیشتر شده، و این نشان دهنده آن است که اولیاء دین(ع) بر جنبه های عبادی مسجد تأکید فراوانی داشتند.

رسول خدا(ص) در این باره می فرماید:

«کُلُّ جُلُوسٍ فِی الْمَسْجِدِ لَغْوٌ إلاّ ثلاَثةٌ: قرائةُ مُصلٍّ، أوْ ذِکرُ اللّهِ، أوْ سائِلٌ عَنْ عِلْمٍ».(7)

«هر گونه نشستنی در مسجد بیهوده است، مگر این که برای سه کار باشد: خواندن قرآن، خدا را یاد کردن و یا دانش اندوختن».

رسول خدا(ص) در جای دیگر فرمود:

«إنَّما نُصِبَتِ الْمَساجِدُ لِلْقُرآنِ».(8)

«مساجد را برای قرآن خواندن ساخته اند».

با توجّه به این روایات و آیات شریفه یکی از آثار حضور و شرکت زنان در مساجدن استفاده و بهره وری از اعمال عبادی در این مکان مقدس است. اگر بانوان با رعایت شرایط در این مکانهای الهی وارد شوند می توانند از اجر و پاداش عبادت کنندگان واقعی در مساجد برخوردار شوند.

ب) آثار علمی حضور زنان در

مساجد

وقتی زنان در مسجد گرد هم می آیند، بهترین زمانی است که می توانند از مسائل دینی و قرآن بهره مند شوند؛ چون یکی از اهداف بنای مسجد برگزاری جلسات علمی و بیان احکام و مسائل اسلامی است؛ همان طور که در زمان رسول خدا(ص) مرسوم بوده است. رسول خدا(ص) در بخشی از روایتی که پیشتر به آن اشاره کردیم به ابوذر فرمود: «مسجد محل پاسخ و پرسش در خصوص مسائل علمی است و فقط در این صورت است که می توان در آن نشست».

حضرت علی(ع) در یکی از سخنان خود بهره برداری از علم و دانش را یکی از نتایج و آثار رفتن به مسجد ذکر می کند و می فرماید:

«مَن اخْتَلَفَ إلی الْمَسْجِدِ أصابَ إحْدیَ الثَّمانِ: أخاًمستفاداً فی اللّهِ، أوْ عِلْما مُسْتَطْرِفا، أوْ آیةً مُحْکَمَةً، أوْ یَسمَعُ کَلِمةً تدُلُّ علی هُدیً، أوْ رَحْمةً مُنْتَظِرةً، أوْ کَلِمَةً تَرُدُّهُ عَن رِدی، أوْ یترُک ذَنْبا خَشْیَةً أوْ حَیاءً».(9)

«کسی که به مسجد برود یکی از منافع هشتگانه نصیبش خواهد شد: برادران ارزشمندی پیدا می کند؛ یا با علم و دانش روز آشنا می شود؛ یا عقاید خود را بر دلیل و برهان استوار می سازد؛ یا سخنانی که موجب هدایتش شود می شنود؛ یا رحمت الهی شامل حالش می گردد؛ یا از پندهایی که او را از گناه باز می دارد بهره مند می شود؛ یا به خاطر حیا و آبروی خویش یا ترس از خدا ترک گناه می نماید».

حضرت(ع) با این بیان گویا و رسای خود می فهماند که مسجد یکی از مراکزی باید باشد که مسائل اسلامی و دینی و موعظه حسنه در آن واقع شود تا هر کسی به این خانه مقدس رفت و آمد می کند علاوه بر بهره عبادی از مسائل دینی و اسلامی نیز بهره مند می شود.

امروزه که درهای مساجد بر روی همگان گشوده است و به مناسبتهای گوناگون در آنها سخنرانیها صورت می پذیرد و علوم اسلامی تبلیغ می شود زنان می توانند با حضور خود بهره های فراوانی ببرند که هم پاداش تحصیل علم بر آن مترتب شود و هم ثواب حضور در مسجد.

اهمیّت رفتن به مسجد برای فراگیری علم و دانش به اندازه ای است که بعضی از فقها رفتن زنان را به مسجد جهت فراگیری مسائل اسلامی واجب دانسته اند و گفته اند:

«اگر راهی برای یادگرفتن مسائل اسلامی جز از طریق رفتن به مسجد وجود ندارد واجب است (زنان) به مسجد بروند».

ج) آثار سیاسی حضور زنان در

مسجد

بی تردید اکنون یکی از مراکز سیاسی مهم در جامعه اسلامی مسجد است. مسجد علاوه بر جنبه های دینی و فرهنگی به عنوان یک سنگر و نهاد سیاسی در جامعه اسلامی مطرح است. حضور زنان در مساجد می تواند یکی از جلوه های سیاسی این قشر عظیم در جامعه باشد.

حضور زنان در مساجد، بیانگر حضور فعال آنان در جامعه اسلامی و مجامع دینی و مذهبی است. زنان با حضور خود در مساجد، وحدت و همبستگی در سطح اجتماع را به ارمغان می آورند. در برخی روایات کسانی که بعد از شنیدن اذان بدون عذر از مسجد خارج می شوند «منافق» خوانده شده اند. رسول گرامی اسلام(ص) جهت حفظ انسجام و همبستگی و اجتناب از هرگونه تفرقه و پراکندگی فرمود:

«مَنْ سَمِعَ النّداءَ فِی الْمَسْجِدِ فَخَرجَ مِنْ غَیْرِ عِلّةٍ فَهُوَ مُنافِقٌ إلاّ أنْ یُریدَ الرُّجُوع إلَیْهِ».(10)

«کسی که در مسجد صدای اذان را بشنود و بدون علت از مسجد خارج شود منافق است جز اینکه قصد برگشت به مسجد را داشته باشد» .

از صدر اسلام تا کنون مسجد به عنوان کانون طرح مسائل سیاسی مطرح بوده است. و عدم حضور زنان آنان را از آگاهی نسبت به بسیاری از مسائل مهم سیاسی کشور و جهان اسلام محروم می کند.

د) آثار معنوی حضور زنان در

مساجد

رسول خدا(ص) فرمود:

«من کان القرآن حدیثه والمسجد بیته بنی الله تعالی لَهُ بیتا فی الجنّه».(11)

«کسی که کلام و ذکرش قرائت قرآن باشد و مسجد خانه اش، خداوند متعال خانه ای در بهشت برایش مهیا سازد».

آن که در مسجد مأوی می کند و با خدا به راز و نیاز می پردازد و شیرین ترین گفتارش را کلام او می داند، لابد اجری دارد و سزاوار بزرگداشت که بنا بر حدیث فوق خداوند در بهشت برایش خانه ای در نظر می گیرد و این بهترین پاداشی است که یک بنده می تواند توقع داشته باشد.

و نیز اصولاً کسی که اراده مسجد می کند و به آن سو گام برمی دارد یک نورانیت در او پدید می آید که ما با دیدگان عادی قادر به درک آن نیستیم. و اگر فرض کنیم کسی که کار خیری انجام می دهد و یا دستگیری از درمانده ای می کند، یک حالت شادابی و رضایت وجدان به او دست می دهد؛ به همان اندازه که یک گناه کار با گناه خود احساس افسردگی و نگرانی در او پدید می آید. امام صادق(ع) فرمود: «آن که به سوی مسجد برود و گام هایی که بر می دارد آن اندازه مبارک است که زمین و هفت زمین بر او تسبیح می کنند».(12)

شیخ الرئیس ابوعلی سینا برای ابوسعید ابوالخیر نوشت که چه لزومی دارد مردم همه در مسجد اجتماع کنند با اینکه، خداوند از رگ گردن به انسان نزدیک تر است،(13) هر جا که باشی اگر رابطه ات با خدا برقرار سازی نتیجه خواهی گرفت.

ابوسعید در پاسخ نوشت: اگر چند چراغ در یک جا روشن باشد اگر یکی از آنها خاموش شده چراغهای دیگر روشن است. ولی اگر همان چراغها هر کدام در اطاق دربسته ای باشد، اگر یکی از چراغها خاموش شود آن اطاق تاریک می گردد. انسانها نیز این گونه اند. بعضی گنه کار هستند؛ اگر تنها باشند شاید موفق به فیوضات و برکات نور الهی نشوند؛ ولی اگر در اجتماع باشند شاید خداوند به برکت وجود بعضی دیگر، افراد اجتماع آنان را نیز مشمول فیوضات و برکاتش قرار دهد.(14)

ه) آثار اخلاقی و تربیتی حضور

زنان در مسجد

از آن جایی که زنان بخش عمده اوقات خود را صرف کارهای خانه و تربیت فرزندان می کنند و گاهی نیز مشکلات زندگی آنها را در تنگنا قرار می دهد نیاز دارند تا به گوشه ای بروند و با خود خلوت کنند و کمی آرامش بیابند. زنان برای پرورش فرزندان در دامن خود بیش از مردان به راز و نیاز احتیاج دارند؛ چرا که فرزندان به کانونی نیاز دارند که هم آرام باشد و هم امین و هم پاک. مسجد جایی است که با دعاها و راز و نیاز بنده، خدای بزرگ بسیار خرسند می شود و در روایت هم آمده است که وقتی بنده ای از دل خدا را صدا بزند خداوند بسیار خوشحال می شود و به فرشتگان می گوید: گوش کنید و ببینید این بنده ام چه قدر عاشقانه مرا صدا می کند. وقتی جماعتی در یک زمان گرد هم می آیند و خدا را می خوانند، میان آنها هستند کسانی که دل شکسته پروردگارشان را می خوانند و در پرتو این رضایت خدا بندگان گناه کار هم به فیض خواهند رسید؛ هر چند اندک باشد. در بعضی از روایات نیز آمده است که دعا به صورت جمعی و گروهی مقبول تر و پسندیده تر است.

از جمله این سخن امام صادق(ص)که فرمود:

«مَا اجْتَمَعَ أرْبَعةُ رهطٍ قطّ علی أمرٍ واحدٍ فدعوا اللّهِ عزّوجلّ إلاّ تفرقوا عن إجابة».(15)

«هیچ گاه چهار نفر با هم اجتماع نکرده اند که برای مطلبی به درگاه خدا دعا کنند جز اینکه با اجابت آن دعا از هم جدا شده اند».

امام صادق(ع) در حدیث دیگری فرمود:

«کانَ أبی إذا حَزَنَهُ أمْرٌ جَمَعَ النّساء والصّبیان ثمّ دعا وَ أمّنوا».(16)

«هرگاه پیش آمدی پدرم را غمناک می کرد زنان و کودکان را جمع می کرد، سپس دعا می نمود و آنها آمین می گفتند».

حضور زنان در مسجد در روزگار

پیامبر(ص)

حضور زنان در مسجد برای انجام نماز جماعت در عصر رسول خدا(ص) از مسلّمات تاریخ است. در بعضی از روایات حضور آنان به روشنی ذکر شده است.

امام صادق(ع) از امام باقر(ع) نقل می کند که فرمود:

«کان رسولُ اللّهِ(ص) یَسْمَعَ صَوْتَ الصّبی وَ هُوَ یَبْکی وَ هُوَ فِیالصّلاةِ فَیُخَفّفُ الصَّلاةَ أنْ تعبَر اُمّه (تصیر الیه خ ل)».(17)

«رسول خدا(ص) هنگام خواندن نماز جماعت صدای گریه طفلی را شنید که مادرش او را با خود به مسجد آورده بود. آن حضرت نماز را کوتاه کرد تا مادرش سراغ فرزند رود.»

و در روایت دیگری آمده است:

روزی رسول خدا(ص) نماز صبح را با کوتاه ترین سوره خواند. اصحاب از او پرسیدند ای رسول خدا(ص)! چه اتفاقی افتاده که نماز را سریع تمام کردید. آن حضرت در پاسخ فرمود:

«إنی سَمِعْتُ صوتَ صبیّ فی صفِّ النِساءِ».(18)

«من صدای طفلی را در صف زنان شنیدم».

حضرت علی(ع) نیز در همین زمینه می فرماید:

«کُنَّ النّساءُ یُصلّینَ مَعَ النّبی(ص) فَکُنَّ یؤمرْنَ أنْ لا یَرْفَعْنَ رُؤسَهُنَّ قَبْلَ الرِّجالِ لِضیقِ الاُزُرِ».(19)

«زنان در عصر پیامبر(ص) نماز را با پیامبر(ص) به جای می آوردند. به زنان دستور داده شده بود که چون لباس مردان کوتاه بود قبل از مردان سر از سجده برندارند».

در باره شأن نزول آیه شریفه دستور حجاب(20) آمده است:

«در عصر رسول خدا(ص) زنان به منظور اقامه نماز به مسجد می رفتند و گروهی از منافقان اوایل شب که هوا تازه تاریک می شد در کوچه ها و معابر مزاحم آنان می شدند و بعد مدعی می شدند که ما نمی دانستیم این زن کنیز است یا آزاد (چون برای کنیزان پوشاندن سر واجب نبود)(21) لذا خداوند این آیه را نازل فرمود و به رسول خدا(ص) دستور داد که به همسران و دختران خود و زنان مؤمنین بگوید که بدون جلباب و روسری و پوشش کامل از خانه خارج نشوند. پس از نزول این آیه، زنان انصار با لباس سیاه و بلند و با حجاب کامل در نماز جماعت حاضر می شدند».(22)ادامه دارد.


1ـ إنّ بیوتی فیالأرض المساجد. وسائل الشیعه، ج3، ص557.

2ـ المساجد انوار الله. مستدرک وسائل ج3، ص448.

3ـ المساجد سوق من أسواق الآخرة. مستدرک الوسائل، ج3، ص361.

4ـ سوره جن، آیه 18.

5ـ مجمع البیان، ج5، ص372.

6ـ اعراف، آیه 29.

7ـ بحارالانوار، ج77، ص86؛ وسائل الشیعه، ج3، ص86.

8ـ وسائل الشیعه، ج3، ص492.

9ـ همان، ص480 و من لایحضره الفقیه ج1، ص237.

10ـ وسائل الشیعه، ج3، ص481.

11ـ همان.

12ـ همان، ص482.

13ـ «و نحن اقرب الیه من حبل الورید» سوره ق آیه 16.

14ـ داستانها و پندها، ج9، ص58.

15ـ وسائل الشیعه، ج 4، ص1143.

16ـ همان، باب 39.

17ـ همان، ج5، ص47.

18ـ المسند الجامع، ج6، ص227.

19ـ وسائل الشیعه، ج5، ص413.

20ـ احزاب، آیه 59.

21ـ تبیان، ج8، ص361.

22ـ مجمع البیان، ج4، ص370.



 
صفحه اول   |   ارتباط با ما   |   نقشه سايت   |   ورود به سایت   |   download   |   انجمن   |   سایت کودکان تبیان   |   پست الکترونیک
تمامی حقوق این وب سایت متعلق به اداره کل تبلیغات اسلامی استان یزد میباشد.
پشتیبانی : واحد فناوری اطلاعات اداره کل تبلیغات اسلامی یزد