اخبار و رویدادها
مقالات...
اقرار به گناه نزد خلائق گناه روی گناه است اقرار به گناه نزد خلائق گناه روی گناه است
روایاتی درباره جوان و جوانیروایاتی درباره جوان و جوانی
«أفضل الأعمال انتظار الفرج»«أفضل الأعمال انتظار الفرج»
مردم و مسئولان با غیرت و تعصب از کالای ایرانی حمایت کنندمردم و مسئولان با غیرت و تعصب از کالای ایرانی حمایت کنند
احکام اعتکاف احکام اعتکاف
سوگندهای پیامبر در مورد سه چیز
نقدی بر انحرافات سردمداران تشیع انگلیسی
بایگانی
سازمان تبلیغات اسلامی یزد
آدرس : یزد، بلوار شهید پاکنژاد، روبروی پمپ بنزین، اداره کل تبلیغات اسلامی استان یزد
تلفن : 37253370-035
فاکس : 37252680-035
ایمیل : info@tebyanyazd.ir
منطقه یزد یکی سرزمینهای باستانی اقوام ایرانی و دارای میراث درخشانی از فرهنگ و تمدن کهن و ادوار مختلف تاریخی با قدمت 3 هزار سال می باشد.

برخی از مورخین، بنای اولیه شهر یزد را به زمان اسکندر مقدونی نسبت می دهند که وی زندانی ساخته و نام آنرا چنین نهاده است و به اعتقاد عده ای دیگر از تاریخ نویسان در دوره ساسانیان به فرمان یزدگرد اول (421-339 م) در این محل شهری به نام «یزد گرد» بنا گردیده است.

نام یزد از همین عنوان گرفته شده است و به معنای مقدس، فرخنده و در خور آفرین می باشد.
مورخین یونانی شهر کهن و باستانی را «ایساتیس» خوانده اند که احتمالاً بعد از ویرانی شهر کهن «کثه» پدید آمده است. پس از ظهور اسلام و گرایش مردم ایران به دین اسلام به یزد لقب «دارالعباده» داده شده است. این ناحیه همواره در دوره هخامنشیان از راههای معتبر مؤسسه های راهداری، مراکز پستی و چاپاری برخوردار بوده است.

راهداری در یزد قدیم چندان اهمیتی داشت که خاندان آل مظفر از منصب راهداری ناحیه میبد به پادشاهی رسیدند. در طی قرون متمادی آبادی های کوچک و بزرگ متعددی در این سرزمین پدید آمده و از میان رفته است. آنچه اینک سر افراز از میان ریگ های روان اعصار، مصون از رخدادهای مخرب تاریخی بر جا مانده، یادگارهای گویا از سرنوشت تاریخی این سرزمین و نشانگر فرهنگ و تمدن پر بار است. گر چه قدمت آبادی نشینی و تمدن در این سرزمین از هزاره جلگه های یزد تکوین یافته است، منابع مکتوب پیدایش را به عهد پیشدادیان نسبت داده اند.





»» يزد در گذر تاريخ

يزد، اين دردانه کوير که تلألو شگرفش از پس غبار قرنها همچنان ديده نواز است، يکی از مراکز مهم فرهنگ و تمدن بشمار می رود و در بين سرزمينهايی که انسانهای يکجا نشين در پهنه آن عمری چندين هزار ساله را داشته اند، جايگاه خاصی دارد.
اينکه در افسانه های تاريخی بنای اولیة مناطقی از يزد مثلا ميبد را به سليمان نبی، و يزد را به ضحاک و اسکندر و ابرکوه را به ابراهيم پيامبرنسبت داده اند، خود از نشانه های ديرينگی تاريخ و فرهنگ اين سرزمين کهن است.
هرچند که دربيان تاريخ نمی شود به اين روايتهای افسانه وار تکيه کرد: اما مجموعه اسناد پراکنده موجود در يزد نيز به سهم خود ميراث شايان توجهی از فرهنگ و تمدن کهن و ريشه دار را در اين سرزمين معرفی می کند برای مثال دست افزارهای سنگی يافت شده در تره های شير کوه سنگ نگاره های کوه ارنان و سفالی نه های منقوش کشف شده در نارين قلعه ميبد و نيز غارهای متعدد استان و مساکن باستانی و آثار معماری و شهر سازی باستانی و يادگارهای آئين های کهن ايرانی نظير آئين مهر پرستی و نيآيش آناهيتا، که در گوشه و کنار اين استان پراکنده است.
سکنی گزينی در اين ديار همزمان با آغازعصر کشاورزی در نقاطی همچون مهر پادين (مهريز) فهرشان، پهره (فهرج) ، خورميش (خورميز)، ارد (اردکان)، شواز، قلاع موبدان (ميبد) خراسان قرار داشتند و جزء- کرمان و پارس- عقدا پا گرفته است که در تقاطع راههای باستانی ری سرزمينهای دور دست ماد شمدره می شدند. يزد در آن روزگار، به نوعی نقش مرزبانی ايالتها و نگهبانی راههای متعددی را که به سوی ايران می رفته ، ايفا کرده است.
يزد در دوره هخامنشی به ايساتيس مشهور بوده و مرحوم عبدالحسين آيتی محل آنرا در دامنه بلندی های مهريز ذکر کرده است، که هرفته و سريزد کنونی بازمانده آن است. در جغرافيای بطلميوس ايساتيس در دوره هخامنشی از جايگاه استراتژيک و ارتباطی ويژه ای برخوردار بوده و دارای اهميت نظامی، راهداری و بازرگانی بوده است و تا زمان حمله اسکندر مقدونی نيز وجود داشته است.
روايتی است که اسکندر نام ايساتيس را به کثه تغيير داد و بعدها شهر جديد بر ويرانه های آن بنا شد می گويند هنگامی که شماری از بزرگان ايران در ری عليه اسکندر برخاستند، وی آنها را دستگير کرد و همراه خود به فارس برد.چون به ويرانه های ايساتيس رسی، زندانيان را در چاهی زندانی کرد و آن محل را کثه ناميد که در زبان يونانی به معنی زندان يا شهر کوچک است.
اما اسکندر هنگامی که از ری به پارت می رفت، ايالتهای پارس و ماد را گشوده بود.
بنابر اين خاک يزد را که از جرگه پارس و ماد بيرون نبود، از لحاظ سياسی بايستی در رديف سرزمينهای گشوده شده اسکندر مقدونی دانست.
يزد در دوران ساسانی رو به توسعه و آبادانی نهاد و از جايگاه اجتماعی و اقتصادی ويژه ای برخوردار گرديد. تاريخ نويسان قديم يزد به اتفاق مطالبی درباره حضور و دخالت شاهان ساسانی بويژه قباد و انوشيروان و يزد گرد اول در منطقه يزد نوشته اند عمران و آبادی آن را به آنان نسبت داده اند.
يزد ريشه در يسن، يشت و يا يزش، به معنای ستايش و نيايش در زبان فارسی ميانه دارد. يزد از يزدان به مفهوم پاک و مقدس و به معنی ذات خداوند نيز می تواند گرفته شده باشد : پس نام کنونی اين استان يادگاری است از دوره ساسانی، و می توان آنراشهر آفريننده خوبيها و پاکيها وشهر خدا دانست.


»» آغاز دوران اسلامی:

يزد به دليل جايگاه ويژه خود و قرار گرفتن در کنار شاهراه اصلی شرقی غربی ايران باستان، در نخستين سده اسلامی و درزمان خلافت عثمان،بدست مسلمين افتاد و ازنيمه دوم قرن اول هجری دوقبيله از اعراب فاتح (بنی تميم و بنی عامر) در محلی که اکنون کوی عربها ناميده می شود،اسکان يافتند. تا پايان دوره امويان، يزد به دست اعراب اداره می شد.
يزد در تاريخ پر فراز و نشيب خود، روزهای تلخ و شيرين بسيار داشته و در گذر زمان و تحت تأثير عوامل و حوادث گوناگون، دچار آباديها و ويرانيها گرديده است.

تاريخ نگاران از زمان صفاريان، سامانيان و غزنويان اطلاعات چندانی را در اختيار ما قرار نداده اند:
اما قرن دوم تا چهارم هجری را (همزمان با احياء دولتهای ايرانی) دوران آسايش و امنيت نسبی و رشد و اعتلای نيروهای توليدی منطقه يزد و احداص و حفر قنات و نهر آبياری وتوسعه اراضی کشاورزی و باغها می دانند. شايد بدليل وجود همين امنيت است که در قرن چهارم هجری و درزمان استيلای آل بويه بر قسمتهای غرب و جنوب ايران و عراق، جمعی از علويان به يزد آمدند و در محلی که به کوی حسينيان معروف شد، سکونت گزيدند. سر شناس ترين ايشان امامزاده سيد جعفر است که در سال 424 هجری قمری وفات يافت و هم اکنون مزارش يکی از زيارتگاههای دوران طلايی و شکوفايی يزد در زمان آل کاکويه و اتابکان بود. حکام آل کاکويه در يزد منشأ اثر و باعث خير و برکت شدند و درتوسعه شهر و رفاه عامه سعی فراوان داشتند. مساجد و مدارسی چند و قناتهايی جهت آبياری دهان و محلات شهر ايجاد کردند.
ساخت بقعه دوازده امام که قديمی ترين بنای کتيبه دار استان يزد است و آنرا مقبره علاء الدين کالنجار می دانند ، احداث يک حصار جديد  چهار امير سردار علاءالدوله به خط کوفی آن نقش شده بود، ايجاد ده گرد فرامرز در حوالی ابرند آباد و نيز محله يعقوبی که تا امروز به همين نام نشان باقی است، از کارهای شاخص اين دوره است.

تابکان در سالهای 536 تا718 هجری با وجود نابسامانی و هجوم طوايف بيگانه به کرمان، اصفهان، فارس، به آرامی حکومت کردند. در اين دوره يزد در مسير جنوبی جاده ابريشم قرار داشت و منسوجات مختلفی که مواد اوليه آنها از نقاطی مانند: استر آباد، گيلان و مرو می آمد توليد می شد. دوری از  سر حدات ، استقرار حکومت آل بويه در اصفهان و فارس ، رونق مبادلات بازرگانی و قرار گرفتن بر سر راههای تجاری و کاروان رو نواحی مرکزی و جنوبی ايران، موجبات رشد و تکامل شهر نشينی منطقه را در اين دوره فراهم آورد . اتابکان با علاقه مندی زينت بيشتری به يزد داده اند و مدرسه و مساجد زيادی در آن بنا کردند. در زمان حمله مغول که با آن عصر سياهی و شديد يرانيها آغاز شد، نواحی يزد نيز تحت تأثيرات منفی آن قرار گرفت.

آل مظفريکی از قدرتمندترين خاندانهی ناحيه يزد بودند. در زمان آنها محله هيی جديد در داخل شهر يزد احداث و هفت دروازه نيز گرد شهر ساخته شد تعمير قلعه ميبد، احداث يک بارو و حفر يک خندق نيز بری آن از اقدامات آنان بود.

آل مظفر آثار زيآدی ازخود بر جی گذاشتند که مهمترين آنها مسجد جامع فعلی يزد، خانقاه سيد رکن الدين ،ميدان وقت الساعت، رسد خانه ، منار مسجد مهر پائين و منار مسجد جامع ندوشن است. اکثر هنرمندان و دانشمندان بری در امان ماندن از حملات مغول ين شهر را مرکز فعاليتهی هنری و علمی دوران تيموری دوره اختلال و پريشانی در جنوب يران بود. بطوريکه اصفهان و شيراز صدمه زيادی ديده اند ويزد نيز از ين نابسمانی رنج فراوان برد اما در روزگار شاهرخ تيموری خرابيها ترميم شد حدود هزار واحد مسکونی، تجاری ، مدرسه ، حمام وکاروانسرا تعميير شدند. تيموريان دورشهر بارو و خندق و دروازه هی جديد يجاد کرده اند.امير جلال الدين چخماق در کنار دروازه مهريجرد مجموعه ی مسجد،  خانقاه، کاروانسرا، حمام و آب انبار و بازار بنا کرد که قسمتی از آن هنوز در ميدان مرکزی شهر پابرجااست. مسجد مير چخماق بنام مسجد جمعه يزد که در مقابل مسجد جامع آل کاکويه و آل مظفر در کنار ، ميدان امير چخماق قرار دارد يکی از مظاهر شکوهمند معماری و از ديدنی هی ارزشمند يزد است.

در زمان صفويه يزد بعنوان يک مرکز تجاری و توليدی داری اهميتی خاص شد و در مبادلات بازرگانی رشد کرد در ين دوره راه پيتخت ( قزوين) از طريق سمنان و جندق به اردکان و يزد می پيوست و کالاهی مناطق شمالی و جنوبی کشور از ين طريق مبادله می شد. همچنين راه شاهی اصفهان به يزد و کرمان بعد از پيتخت شدن اصفهان ساخته شد و رباطهيی زيبا و بزرگ چون رباط ميان راه عقدا تعمير شد و رباط زيبی قلعه خرگوش در کنار بيابان گاوخونی ساخته شد. از مهمترين آثار تاريخی دوران صفويه می توان به مدرسه شفيعيه و رباط خوش طرح و زيبی زين الدين اشاره کرد.

در جريان هجوم افاغنه صنعت و تجارت يزد لطمات فراوان ديد. باروی کار آمدن نادرشاه افشار و بيرون راندن افغانها از يران محمد تقی خان به حکومت يزد منصوب شد. وی و فرزندانش در يزد مجموعه ی از بازارها، کاروانسراها و عمارتها را بنا کردند که مهمترين آنها باغ دولت آباد و بادگير بلند و زيبی آن و عمارت جنت آباد است. ميدان و بازار خان نيز از ديگر کارها و آثار ين خانواده در حدود1800 کارگاه و 60000 کارگر ابريشم باف در يزد وجود داشت. انتقال آرام حکومت از زنديه به قاجاريه باعث شد ين خطه از آسيبهی جنگهی داخلی در امان بماند.در ين زمان شهر يزد به شهر امانت داران معروف شده بود : زيرا اموال بازرگانان بشدت محافظت می شد. از ين دوره خانه هی زيبيی چون خانه محمودی ، خانه رسوليان و خانه مودت باقی مانده است نيز آتشکده ، دخمه و معبد چک چک زرتشتيان مربوط به ين دوره می باشد.
در دوره پهلوی اول ودوم تغييراتی در کالبد فضيی شهر يزد روی داد. از آن جمله خيابانها، بلوارها و ميدانهيی در همان دوره دريزد ساخته شد که به هيچ وجه با بافت قديم و تحولات کالبدی گذشته ين شهر هماهنگ نشده بود و لذا ساخت فضيی و معماری شهر را بطور روشنی مخدوش نمود.



منبع : سایت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان یزد
http://yazdchto.ir/SC.php?type=static&id=20


 
صفحه اول   |   ارتباط با ما   |   نقشه سايت   |   ورود به سایت   |   download   |   انجمن   |   سایت کودکان تبیان   |   پست الکترونیک
تمامی حقوق این وب سایت متعلق به اداره کل تبلیغات اسلامی استان یزد میباشد.
پشتیبانی : واحد فناوری اطلاعات اداره کل تبلیغات اسلامی یزد